Duyuruyu Kapat
Facebook Gözat
Twitter Gözat

Kütle çekim dalgalarının ölçümü

Konu, 'Bahadır Gürel' kısmında Bahadır Gürel tarafından paylaşıldı.

  1. Bahadır Gürel

    Bahadır Gürel Onursal Üye

    Yaş:
    48
    Kayıt:
    7 Haziran 2011
    Mesajlar:
    1.854
    Beğeniler:
    6.405
    Şehir:
    Maltepe/İstanbul
    Adı:
    Bahadır Gürel
    Bisiklet:
    Geotech
    Seviye:
    Astronomi mezunu olarak ufkumu açan bir haberi paylaşayım:

    Advanced LIGO projesinden müjdeli haber geldi. Einstein'ın 100 yıl önce öne sürdüğü kütle çekim dalgaları kuramı nihayet doğrudan ispatlandı. Aslında Taylor ve Weisberg, 1982 yılında, kendi etraflarında dönen bir nötron yıldızıyla bir pulsarı uzun süre incelemişler; pulsarın yörüngesinin, pulsarın kütle çekim dalgaları formunda enerji bırakması sonucu iyice küçüldüğünü göstermişlerdi. Bu yörünge küçülmesini de, ancak Einstein'ın kütle çekim dalga kuramıyla doğru şekilde açıklayabildiklerini göstermişlerdi. Hatta bu çalışmaları nedeniyle, nötron-pulsar ikilisini ilk keşfeden Taylor ve Hulse 1993'te Nobel fizik ödülünü almıştı. Bu, kütle çekim dalgalarını dolaylı yoldan göstermenin yolu olmuştu.

    Doğrudan ölçüm ise bugüne kadar mümkün olmadı. Çünkü ölçüm için gereken hassasiyet hem yüksek teknoloji yatırımına hem de dünyanın parasının ödenmesine bağlıydı.

    Ben burada kütle çekim dalgalarının ne olduğundan ve hikayesinden bahsetmeyeceğim, o ayrı bir konu. İlginç olan ölçüm yönteminin de teorinin öngördüğü formasyona uygun olmasında yatıyor.

    Grafiklerle açıklayayım:

    İvmeli hareket eden bir karadelik, kütle çekim dalgaları nedeniyle enerjisini devamlı kaybetmektedir. Bu kütle çekim dalgaları karadelikten uzayın her bölgesine yayılır, hatta dünyadan da geçer.

    Kütle çekim dalgaları hem uzayı hem de zamanı etkiler. Özetlemek gerekirse; kütle çekim dalgalarına maruz kalan dünya, dalganın doğrultusu hattında bir uzar bir kısalır. Keza zaman da öyle.

    Peki kısalma ve uzama nasıl ölçülür? Çünkü cetvel gibi ölçüm aletleri de aynı duruma maruz kalıyor.

    upload_2016-2-12_16-4-23.png



    Bu noktada ışık hızı devreye giriyor; çünkü ışığın hızı bu dalgalanmalardan etkilenmiyor.

    upload_2016-2-12_16-10-48.png




    LIGO (kütle çekim lazer interferometre gözlemevinin kısaltması) projesinde; yerin altında birbirine dik, her biri 4 km uzunluğunda iki tünel bulunur. Her iki tünelin uzunluğu lazerle ölçülerek kontrol edilir.

    Kütle çekim dalgası dünyaya geldiğinde, bir tünelin uzunluğunu kısaltırken diğerini de uzatır ve bu uzama-kısalma çok kısa süreler içinde tekrarlanır. İşte LIGO'da tam olarak ölçülen de budur. Nasıl, ufuk açıcı değil mi :)
    upload_2016-2-12_16-11-38.png

    PHD Comics: Gravitational Waves Explained
     
    gremlis, Berke ve Uğur S. bunu beğendi.
    Son düzenleme: 12 Şubat 2016
  2. Uğur S.

    Uğur S. Onursal Üye

    Yaş:
    35
    Kayıt:
    4 Nisan 2014
    Mesajlar:
    1.897
    Beğeniler:
    2.103
    Şehir:
    İstanbul
    Bisiklet:
    b'Twin
    Seviye:
    Kazuya bunu beğendi.
    Son düzenleme: 12 Şubat 2016
  3. hlksnrr

    hlksnrr Forum Demirbaşı

    Kayıt:
    21 Ocak 2015
    Mesajlar:
    476
    Beğeniler:
    550
    Şehir:
    ANKARA
    Adı:
    Haluk ŞENER
    Bisiklet:
    Scott
    Seviye: